این اشتباه از من نیست؛ هوشنگ کاوسی، نجف دریابندری و سگماهی هفتم
- منتشر شده در 17 آگوست 2026 |
زمستان ۱۳۴۸ در میان یادداشتهایی که بر فیلم جنجالی قیصر نوشته شد، هوشنگ کاوسی که فیلم و نقدهای مثبت بر آن را نتوانسته بود تحمل کند پای «سگماهی»ای را وسط کشید که پای نجف دریابندری را سالها رها نکرد.
در ۱۶دی۱۳۴۸، یادداشتی از ابراهیم گلستان دربارۀ فیلم دوم مسعود کیمیایی چاپ شد که نشاندهندۀ اعتقاد گلستان به قریحۀ کیمیایی بود. پنجم بهمن همان سال، نجف دریابندری نیز فیلم را ستود و در مقالهاش تمام فیلمهای قبلاز آن را در حکم «سیاهمشق صنعت ایران» و قیصر را «نخستین فیلم فارسی» دانست. این داوری استثناء نبود؛ بسیاری از سینمانویسان وقت فیلم را تحسین کردند و فروش آن در اکران نخست (۱۰ تا ۳۰ دی) فراتر از انتظار بود. در این فضا، هوشنگ کاوسی که خود را پاسدار «ضابطههای فرهنگ و شناخت فیلم» میدانست با سه نوشته − دوتا در ماهنامۀ نگین و یکی در روزنامۀ کیهان − به جنگ با قیصر و دوستدارانش رفت. مقالۀ اول در نگین بیشتر گلایهای دوستانه از گلستان بود و تحقیر شدید فیلم کیمیایی؛ متنی که میتوان گفت یکی از مشهورترین نقدهای منفی تندوتیز در تاریخ سینمای ایران است. مقالۀ دوم در نگین در وصف چگونگی برداشت عدهای سینمانویس و مزدور تحسینکنندۀ قیصر بود و جوابی محکم به فحاشی آنها (در کلام خودش «سندیکای فحش»). فیلم گاو داریوش مهرجویی چماقی شد برای زدن آنچه کاوسی «زیرفیلم بیمار» نامید. یادداشت کاوسی در روزنامۀ کیهان اما اختصاصاً در جواب یادداشت نجف دریابندری نوشته شد. در نظر کاوسی، دریابندری در زمرۀ روشنفکرانی بود که روشنفکری برایشان بیشتر «پیشه و حرفه» است تا «پرنسیب». کاوسی به عادت گذشته جز اثر سراغ صاحب اثر هم رفت و موضوع سگماهی را پیش کشید:
دیدگاهتان را بنویسید