آنچه انگیزهٔ نوشتن این مقاله را فراهم کرد شباهت‌های غریبی بود که هنگام خواندن تاریخ بیهقی میان برخی جملات و ترجمهٔ انگلیسی آنها ‌مشاهده کردم. این شباهت در سطح نحو و در نحوهٔ فشرده‌سازی اطلاعات در دل یک جملهٔ واحد اتفاق افتاده بود. نحو بیهقی، به‌خصوص در لحظه‌های اوج روایت، چنان به نحو انگلیسی نزدیک می‌شود که گویی هر دو زبان در برابر محدودیتی معین واکنشی مشابه نشان داده‌اند. فارسی و انگلیسی ازلحاظ تاریخی به خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی تعلق دارند، اما طی بیش از سه‌هزار سال جدایی، ساخت‌های نحوی، دستگاه صرفی و الگوهای واژگانی‌شان مسیرهای کاملاً متفاوتی را پیموده‌اند، به‌نحوی که در مطالعات سنتی زبان‌شناسی، این دو زبان معمولاً در دو تیپ نحوی متفاوت دسته‌بندی می‌شوند: فارسی زبانیSOV (فاعل-متمم-فعل) است و انگلیسی زبانیSVO ، به این دلیل، از منظر نحوی، این دو زبان در دو سوی طیفی قرار می‌گیرند که یکی به ساخت فعل‌پایانی گرایش دارد و دیگری به ساخت فعل‌میانی. بنابراین، شباهت میان ساختارهایی با حذف فعل اصلی، جایگزینی جمله‌های مستقل با عبارت‌های وصفی یا قیدی، ادغام لایه‌های معنایی در قالب واحدهای نحوی کوچک، و حضور عبارت‌های معترضه در دل جمله نمی‌تواند نتیجهٔ خویشاوندی ژنتیکی دور یا تأثیرپذیری تاریخی باشد. نخست به چند نمونه توجه کنید: