ترجمه چیست (۵): لارنس ونوتی

  • به قلم میرمحمد خادم نبی
  • منتشر شده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۴ |
  • دسته بندی موضوعی: مباحث نظری ترجمه

نظریه لارنس ونوتی درباره ترجمه تحت عنوان «دوگانه غرابت زدایی/آشنایی زدایی» که شرح آن در کتاب مهم او به نام ناپیدایی مترجم آمده، از زمان ابداع آن همیشه مطرح بوده ولی مثل بسیاری از مفاهیم دیگر، هر کسی از ظن خود یار آن‌ شده است. دو­گانه ونوتی را گاه با دوگانه نیومارک یعنی ترجمه معنایی/ترجمه ارتباطی یکی دانسته اند و گاه با دوگانه نایدا، یعنی تعادل پویا/تعادل صوری. خیلی ها تصور می کنند اگر لفظ به لفظ ترجمه کنیم و عناصر فرهنگ خارجی را وارد زبان مقصد کنیم، ترجمه ما می شود آشنایی زدا، و برعکس، اگر ترجمه را به زبانی روان و سلیس بنویسیم و عناصر غیرخودی را تا حد امکان کم کنیم، ترجمه ما می شود غرابت زدا. مثلاً حتیم و میسون (۱۹۹۷: ۱۲۳) در توضیح روش «مداخله حداقلی» که نزدیک به همان ترجمه لفظ به لفظ است، می گویند در این روش «مترجم ویژگی های متن مبدأ را کاملاً حفظ کرده و باج به خواننده نمی دهد، این همان چیزی است که ونوتی […] ترجمه آشنایی زدا می نامد». از این نقل قول کاملاً مشخص است که آن ها وجود ویژگی های زبانی متن اصلی در ترجمه را آشنایی زدایی می دانند.


یک دیدگاه

  • علیرضا خان جان : سلام آقای خادم نبی عزیز. مقالۀ خیلی خوبی است و مسالۀ بسیار مهمی در آن مطرح شده است. به نظر من، زاویۀ دید تحلیل گر در تعیین آشنازدا یا غرابت زدا بودن ترجمه تأثیر می گذارد. همان طور که در متن مقاله فرموده اید، لفظ گرا بودن تنها معیار آشنازدایی در ترجمه نیست. معنای این حرف این است که این معیار کماکان تا حدی موضوعیت دارد ولو اینکه تنها معیارِ صرف نیست. با این حساب، من به نظرم می رسد که دوگانی (یا بقول شما دوگانۀ) ونوتی ماهیتی نسبی به خودش می گیرد. مثلاً همین ترجمۀ شاملو از منظر مناسبات متن مقصد با متن مبدأ نوعی ترجمۀ «غرابت زدا» است به همان تعبیر شلایرماخری کلمه در حالی که از منظر مناسبات بین متن مقصد و سایر متون مشابه در نظام مقصد نوعی ترجمۀ «آشنایی زدا» به شمار می آید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *